Projekt nr POWR.05.01.00-00-0014/17 pn. „Regionalne Centrum Wczesnej Diagnostyki Reumatologicznej”
współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Społecznego.

Baza wiedzy

Kogo dotyczą choroby reumatologiczne? Czy to tylko problem seniorów? Kiedy warto udać się do specjalisty?

Obejrzyj film Komu przyda się reumatolog?  i dowiedz się więcej o tym czym zajmuje się lekarz reumatolog.

Reumatoidalne zapalenie stawów to jedna z najczęstszych przyczyn zapalenia stawów, dotyczy głównie młodych kobiet, choć nie tylko. Może dotyczyć nawet 1 na 100 osób! Nieleczone nieuchronnie prowadzi do inwalidztwa i znacznego pogorszenia komfortu życia. Wczesne postawienie diagnozy i włączenie prawidłowej terapii zwiększa szanse na skuteczne leczenie i utrzymanie sprawności fizycznej przez długie lata. Dowiedz się z nami na co zwrócić uwagę! Być może dzięki Twojej wiedzy ktoś zachowa zdrowie i komfort życia.

Obejrzyj film o reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) i dowiedz się więcej o tej chorobie.

 

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – ulotka RCWDR

 

Zesztywniające zapalenie stawów (ZZSK) – ulotka RCWDR

 

Osteoporoza – ulotka RCWDR

 

Dna moczanowa – ulotka RCWDR

 

Podstawę terapii RZS stanowią leki modyfikujące przebieg choroby (LMPCh), których głównym zadaniem jest zapobieganie wystąpieniu zmian destrukcyjnych w stawach lub ich opóźnienie oraz łagodzenie objawów zapalenia. Można podzielić je na dwie grupy:

1. syntetyczne (sLMPCh), wśród nich:
– konwencjonalne (metotreksat, leflunomid, sulfasalazyna, związki złota, chlorochina, hydroksychlorochina)
– celowane (tofacytynib)

2. biologiczne (antyvytokinowe-anty TNF – adalimumab, anakinra, certolizumab, etanercept, golimumab, infliksymab, antyIL6 tocilizumab oraz blokujce sygnały kostymulacji –abatacetp lub leki skierowane przeciw limfocytom B rytuksymab)


metotreksat

analog kwasu foliowego, hamuje enzymy zależne od tego kwasu, ma właściwości immunosupresyjne i przeciwzapalne; powinien być składową leczenia pierwszego wyboru. W trakcie terapii metotreksatem konieczna jest suplementacja kwasu foliowego.

Działania niepożądane: zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty) zapalenie błon śluzowych, łysienie, wzrost aktywności enzymów wątrobowych w surowicy, włóknienie i marskość wątroby (bardzo rzadko), cytopenia wskutek supresji szpiku kostnego i jej powikłania (zależy od dawki), owrzodzenia w jamie ustnej (~30%), nudności (w ciągu 24–48 h), zmiany śródmiąższowe w płucach (~2–6%), niezależnie od czasu stosowania i dawki, działanie teratogenne – konieczna jest skuteczna antykoncepcja (dotyczy kobiet i mężczyzn), metotreksat należy odstawić (kobieta i mężczyzna) na 3 mies. przed próbą poczęcia dziecka.


leflunomid
pochodna izoksazolowa o właściwościach immunomodulujących powodujących zmniejszenie liczby aktywowanych limfocytów T

Działania niepożądane: biegunka, ból brzucha, nudności, osutka, wypadanie włosów, uszkodzenie wątroby, uszkodzenie nerek, wzrost ciśnienia tętniczego, działanie teratogenne (konieczna jest skuteczna antykoncepcja), u kobiety chcącej zajść w ciążę i u mężczyzny planującego ojcostwo należy kilkukrotnie zmierzyć stężenie metabolitu leflunomidu po przyspieszonej eliminacji.


sulfasalazyna
mechanizm działania nie jest zanany, przypuszcza się, że immunomodulacyjne działanie leku polega na zmniejszeniu liczby aktywowanych limfocytów i zahamowaniu aktywacji limfocytów B

Działania niepożądane: większość działań występuje w ciągu pierwszych kilku miesięcy stosowania leku – można ich uniknąć, rozpoczynając leczenie małą dawką leku i stopniowo ją zwiększając; utrata łaknienia, dyspepsja, nudności, wymioty, ból brzucha (~30%), ból i zawroty głowy, gorączka, reakcje alergiczne ze strony skóry (pokrzywka, nadwrażliwość na światło słoneczne) i stawów, niedokrwistość hemolityczna (u chorych z niedoborem G6PD w krwinkach), sporadycznie niedokrwistość aplastyczna, granulocytopenia (~1–3%) może wystąpić w każdym czasie leczenia (najczęściej w pierwszych 3 mies.), zwiększenie aktywności ALT/AST w surowicy, zmiany śródmiąższowe w płucach – rzadko.


związki złota
prawdopodobnie wybiórcze gromadzenie się złota w makrofagach wielu tkanek, w tym błony maziowej, powoduje zmiany ich funkcji, m.in. zmniejszenie produkcji cytokin i uwalniania enzymów proteolitycznych,
Działania niepożądane: uszkodzenie szpiku kostnego, uszkodzenie nerek , ze względu na możliwe działania niepożądane obecnie nie stanowią terapii I i II rzutu w RZS.


leki przeciwmalaryczne: chlorochina, hydroksychlorochina
prawdopodobnie hamują zdolność do transportowania antygenów przez makrofagi i monocyty, ponadto działają przeciwzapalnie poprzez ograniczenie chemotaksji, fagocytozy, produkcji wolnych rodników oraz aktywności enzymów; wykorzystywane zwłaszcza w terapii skojarzonej RZS

Działania niepożądane: uszkodzenie siatkówki (plamki żółtej), osutka, ból brzucha, biegunka, utrata apetytu, nudności, inne (bardzo rzadkie) – miopatia, nieostre widzenie, zaburzenia akomodacji, zmiany pigmentacji skóry i błon śluzowych, neuropatia obwodowa. W trakcie terapii lekami przeciwmalarycznymi konieczne są regularne wizyty u okulisty.


Wybór leku zależy od aktywności i czasu trwania choroby, wcześniej stosowanego leczenia, czynników rokowniczych, chorób towarzyszących oraz od przeciwwskazań, działań niepożądanych i dostępności leków. Lekiem rekomendowanym jako terapia I rzutu w razie braku przeciwwskazań jest metotreksat.

Leczenie z użyciem LMPCh powinno zostać włączone niezwłocznie po ustaleniu rozpoznania. Należy dążyć do jak najszybszego uzyskania remisji klinicznej, względnie małej aktywności choroby. Im wcześniej wdrożone skuteczne leczenie, tym większe szanse na uzyskanie jego celu i poprawę rokowania (szczególnie dotyczące destrukcji stawów i sprawności).

Często w początkowym okresie choroby lub w trakcie zaostrzeń stosowane są doustne glikokortykosteroidy. Należy jedna dążyć do jak najwcześniejszego wycofania się z terapii sterydami po uzyskaniu remisji lub niskiej aktywności choroby. Przewlekła, wielomiesięczna-wieloletnia terapia glikokortykosteroidami nie jest zalecana ze względu na liczne działania niepożądane m.in: nadciśnienie tętnicze, upośledzenie tolerancji glukozy lub cukrzyca, zmniejszenie stężenia potasu we krwi (może powodować zaburzenia rytmu serca, kurcze mięśni nóg i inne objawy)
przyrost masy ciała (początkowo wskutek obrzęków), a w dłuższej perspektywie – gromadzenia się tkanki tłuszczowej (głównie na karku, w okolicach nadobojczykowych, twarzy i tułowiu przy zachowaniu szczupłej budowy kończyn, zapalenie błony śluzowej żołądka lub wrzody żołądka, osłabienie odporności, zwiększenie ryzyka poważnych zakażeń oraz osteoporoza, zwiększenie ryzyka złamań.
W przypadku zaostrzeń dotyczących pojedynczych stawów możliwe jest podanie glikokosrtykosteroidu dostawowo.

Leki biologiczne LMPCh powinno się stosować w połączeniu z metotreksatem lub innymi ksLMPCh. Po osiągnięciu długotrwałej remisji i odstawieniu steroidów można stopniowo zmniejszać dawkę lub wydłużać przerwy pomiędzy dawkami bLMPCh, zwłaszcza jeśli chory otrzymuje ksLMPCh.

Leki bólowe takie jak paracetamol, NLPZ, słabe opiody służą opanowaniu doraźnemu dolegliwości bólowych, nie powinny być stosowane przewlekle ze względu na liczne objawy niepożądane.

Zmiany w układzie ruchu – zapalenie stawów zwykle symetryczne; stawy nadgarstka, stawy rąk i stóp zajęte we wczesnym okresie choroby. Najczęściej zajęte są stawy międzypaliczkowe bliższe, śródręczno-paliczkowe i śródstopno-paliczkowe. Następnie może dojść do zajęcia stawów kolanowych, ramiennych, łokciowych i biodrowych. Stawy kończyny górnej (zwłaszcza nadgarstka) są znacznie częściej zajęte niż stawy kończyny dolnej. Możliwy jest nietypowy początek – zapalenie jednego stawu lub w postaci gośćca palindromicznego (epizodycznego). We wczesnym okresie choroby stwierdza się: niewielki wzrost ucieplenia (bez zaczerwienienia skóry!), bolesność stawu podczas ucisku, obrzęk stawu i tkanek okołostawowych, wysięk w stawie. Mogą towarzyszyć również: zapalenie pochewek ścięgien i kaletek maziowych, zmiany w ścięgnach i więzadłach.

1) stawy rąk – we wczesnym okresie wrzecionowaty obrzęk stawów międzypaliczkowych bliższych i śródręczno-paliczkowych, zanik mięśni międzykostnych i glistowatych oraz rumień dłoniowy okolicy kłębu kciuka i kłębika; później deformacje, najczęściej odchylenie łokciowe palców, w zaawansowanej chorobie podwichnięcie dłoniowe paliczków, palce w kształcie szyi łabędziej, palce butonierkowate (wskutek zmian w więzadłach, ścięgnach i przykurczu mięśni) – znaczne ograniczenie ruchomości palców. Wskutek zmian kostnych, zwężenia szpary stawowej i destrukcji aparatu ścięgnisto-więzadłowego nadgarstka może dochodzić do jego usztywnienia. Rozrastająca się błona maziowa może uciskać nerw pośrodkowy, co jest przyczyną zespołu cieśni nadgarstka (pojawienie drętwienia, mrowienia, rwania dotyczącego palców I-IV, nasilającego się w godzinach nocnych).

2) staw łokciowy – ból i ograniczenie wyprostu, może dojść do trwałego przykurczu zgięciowego,
3) staw ramienny i barkowo-obojczykowy – zapalenie błony maziowej obu stawów, więzadła kruczo-ramiennego, kaletek, stożka rotatorów (podwichnięcie stawu), okolicznych mięśni i ścięgien,
4) stawy śródstopno-paliczkowe – zajęte bardzo często już na początku choroby, deformacje palców podobne jak w rękach,
5) staw skokowy – bywa zajęty w ciężkiej, postępującej postaci RZS, może dochodzić do niestabilności i ustawienia stopy w odwróceniu,
6) staw biodrowy – ból w okolicy pachwinowej, narastające trudności w chodzeniu,
7) staw kolanowy – rzadko zajęty na początku choroby; wysięk w stawie powoduje objaw balotowania rzepki lub uwypuklenie po stronie bocznej stawu nasilające się przy ucisku okolicy nadrzepkowej. Może powstać torbiel Bakera (wyczuwalna jako uwypuklenie w okolicy podkolanowej) – pęknięcie torbieli i przenikanie płynu do tkanek podudzia, znaczny obrzęk podudzia, nasilenie bólu i przykurcz w stawie kolanowym,
8) stawy kręgosłupa – zmiany w odcinku szyjnym są typowe i występują u większości chorych; prowadzą do podwichnięć, mikrozłamań, destrukcji pierścienia włóknistego krążka międzykręgowego i wypadnięcia jądra miażdżystego. Groźne jest podwichnięcie w stawie szczytowo-obrotowym, objawiające się bólem promieniującym do potylicy, parestezjami obręczy barkowej i kończyn górnych, spastycznym niedowładem kończyn w przypadku ucisku na rdzeń kręgowy,
9) inne stawy – skroniowo-żuchwowe (ból okolicy skroniowo-żuchwowej oraz trudności w otwieraniu ust i jedzeniu), pierścienno-nalewkowe (chrypka) i rzadziej mostkowo-obojczykowe.


Zmiany pozastawowe – często wielonarządowe, głównie w serologicznie dodatniej postaci RZS o ciężkim i długotrwałym przebiegu:

RZS jest chorobą związaną z tzw. podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym wynikającym z przyspieszonego rozwoju miażdżycy. U osób z RZS częściej i w młodszym wieku występują udary, epizody TIA, zawały mięśnia sercowego. Dlatego absolutnie konieczne jest monitorowanie innych czynników ryzyka i ich modyfikacja- np. rzucenia palenia, dobra kontrola nadciśnienia, leczenie hipercholesterolemii.

1) guzki reumatoidalne – podskórne, niebolesne, na powierzchni wyprostnej, głównie przedramion, także w miejscach narażonych na ucisk (np. pośladki), w ścięgnach, nad stawami; powstają też w narządach wewnętrznych,
2) zmiany w układzie krążenia – zapalenie osierdzia (w późnym okresie choroby; wysięk często niemy klinicznie), zmiany w mięśniu sercowym i na zastawkach (guzki reumatoidalne, kardiomiopatia), nadciśnienie płucne, miażdżyca i incydenty zakrzepowo-zatorowe (zdarzenia sercowo-naczyniowe są najczęstszą przyczyną zgonu chorych na RZS),
3) zmiany w układzie oddechowym – zapalenie opłucnej (wysięk często niemy klinicznie), guzki reumatoidalne w płucach (mogą ulegać zwłóknieniu, zwapnieniu lub zakażeniu), zarostowe zapalenie oskrzelików i włóknienie płuc,
4) zmiany w narządzie wzroku – suche złuszczające zapalenie rogówki i spojówek w przebiegu wtórnego zespołu Sjögrena, zapalenie twardówki i nadtwardówki,
5) zmiany w nerkach (związane głównie z działaniem niepożądanym stosowanych leków) – śródmiąższowe zapalenie nerek, odmiedniczkowe zapalenie nerek, amyloidoza wtórna (powikłanie długotrwałego aktywnego stanu zapalnego),
6) inne – zapalenie naczyń małych i średnich (może prowadzić do martwicy dystalnych odcinków palców, skóry, narządów wewnętrznych), zmiany w układzie nerwowym: zespół cieśni nadgarstka, polineuropatia (głównie w przebiegu zapalenia naczyń), mononeuritis multiplex związane z zapaleniem naczyń, ucisk korzeni nerwów rdzeniowych w wyniku destrukcji stawów szyjnego odcinka kręgosłupa, powiększenie węzłów chłonnych w okolicy podżuchwowej, szyjnej, pachowej i łokciowej; powiększenie śledziony (z leukopenią [neutropenią] występuje w zespole Felty’ego).

U ~70% chorych występują okresy zaostrzeń i względnych remisji, z postępującą destrukcją stawów. U ~15% przebieg łagodny, z umiarkowaną aktywnością choroby, zajęciem kilku stawów i ich wolno postępującą destrukcją. U ~10% remisje długotrwałe, nawet kilkuletnie. Bardzo rzadko przebieg choroby epizodyczny (tzw. palindromiczny) lub samoograniczający się. Remisje samoistne występują częściej u mężczyzn i chorych w wieku starszym. Zwykle choroba rozwija się podstępnie, w ciągu kilku tygodni. U 10–15% chorych objawy występują nagle w ciągu kilku dni (w tych przypadkach zajęcie stawów może nie być symetryczne). U >70% chorych z aktywnym seropozytywnym RZS (w surowicy RF w klasie IgM i/lub ACPA), zajmującym wiele stawów, w ciągu 2 lat dochodzi do ich znacznego uszkodzenia. Najważniejszym czynnikiem poprawiającym rokowanie u pacjentów z RZS jest szybkie postawienie diagnozy i szybkie włączenie leczenia lekami modyfikującymi przebieg choroby.

Rokowanie pogarsza obecność autoprzeciwciał RF i/lub ACPA (zwłaszcza w dużym mianie), bardzo duża aktywność choroby, wczesne pojawienie się nadżerek. RF oraz ACPA są czynnikami predykcyjnymi szybkiej destrukcji stawów.

O remisji choroby mówimy, kiedy spełnione są poniższe kryteria (wg. ACR/EULAR): liczba bolesnych stawów ≤1, liczba obrzękniętych stawów ≤1, stężenie CRP (mg/dl) ≤1, ogólna ocena aktywności choroby przez pacjenta w skali VAS (0–10) ≤1.

Termin ręki reumatoidalnej obejmuje szereg typowych deformacji, powstających wskutek uszkodzenia aparatu więzadłowego stawu śródnadgarstkowego, nadgarstkowo-śródręcznych, śródręczno-paliczkowych i międzypaliczkowych ręki.

Do najbardziej charakterystycznych deformacji należą:
– odwiedzenie łokciowe palców (ulnaryzacja) – spowodowane osłabieniem lub uszkodzeniem aparatu więzadłowego stawów śródręczno-paliczkowych,
– podwichnięcia dłoniowe paliczków,
– palce butonierkowate – trwały przykurcz zgięciowy w stawie międzypaliczkowym bliższym, spowodowany przerwaniem taśmy ścięgnistej prostującej staw międzypaliczkowy bliższy,
– palce o typie „łabędziej szyi” – przeprost w stawie międzypaliczkowym bliższym, podwichnięcie dłoniowe w stawie śródręczno-palcowym i przykurcz zgięciowy w stawie międzypaliczkowym dalszym,
– palce teleskopowe (u ~5%) – skrócenie paliczków wskutek resporpcji chrząstki i kości,
– trwały przykurcz kciuka uniemożliwiający odwodzenie,
– obecność guzków reumatoidalnych w ścięgnach zginaczy i prostowników, mogące prowadzić do tzw. palców zatrzaskujących.

Diagnostyka reumatoidalnego zapalenia stawów jest procesem kilkuetapowym. Zawsze najważniejsze są objawy prezentowane przez pacjenta. Wyniki badań laboratoryjnych oraz obrazowych pełnią głównie funkcję potwierdzającą rozpoznanie wstępne oraz służą do monitorowania przebiegu oraz oceny zaawansowania choroby.

Do objawów charakterystycznych RZS zaliczamy:
1) Ból i obrzęk stawów, najczęściej dłoni i stóp, zwykle symetryczne. Mogą one jednak dotyczyć większych stawów takich jak stawy kolanowe czy ramienne; zdażają się również przypadki, gdy zapalenie bywa asymetryczne. Często dłużej trwającemu zapaleniu towarzyszą zaniki mięśni.
2) Sztywność poranna trwająca zwykle ponad 60 minut.
Ponadto występować mogą również objawy mniej charakterystyczne. Zaliczamy do nich dolegliwości ogólne takie jak uczucie zmęczenia, osłabienia czy złe samopoczucie oraz objawy świadczące o zajęciu poszczególnych układów i narządów. Do drugiej grupy zaliczyć możemy duszność, ból klatki piersiowej przy głębokim wdechu, kołatanie serca, zmiany w moczu itd. U niektórych pacjentów dochodzi również do pojawienia się guzków podskórnych – tak zwanych guzków reumatoidalnych.

Dopiero po zebraniu dokładnego wywiadu klinicznego oraz wysunięciu podejrzenia zapalenia stawów przychodzi czas na wykonanie badań laboratoryjnych i obrazowych. Do pierwszych zaliczamy przede wszystkim:

1. oznaczenie markerów stanu zapalnego (CRP oraz OB.), zazwyczaj są one podwyższone jednak zdażają się przypadki, głównie w przypadku zajęcia pojedynczego stawu, że ich wartość pozostaje w normie.
2. czynnik reumatoidalny (RF) jest markerem o umiarkowanej czułości i swoistości dla reumatoidalnego zapalenia stawów, występuje u około 75% chorych. Jego podwyższona wartość może wiązać się poza RZS również z obecnością zakażenia np. prątkami gruźlicy; chorobą nowotworową, niewydolnością wątroby, inną chorobą autoimmunologiczną albo występować bez żadnej uchwytnej przyczyny (wykrywany jest u 1-2% zdrowych osób po 70r.ż.).
3. przeciwciała przeciw cyklicznemu cytrulinowemu peptydowi (antyCCP) – Uważane są za wczesny marker choroby i mogą pojawiać się nawet na wiele lat przed ujawnieniem się objawów. Mają wysoką czułość i swoistość stanowiąc cenną wskazówkę w trakcie prowadzenia diagnostyki różnicowej, ich obecność nie jest jednak (podobnie jak RF) niezbędna do rozpoznania reumatoidalnego zapalenia stawów.

Trzecim etapem diagnostyki jest wykonanie badań obrazowych. Najczęściej wykonywane są zdjęcia radiologiczne obu dłoni i stóp. Na podstawie uwidocznionych w ten sposób uszkodzeń kości stworzona została skala pozwalająca na ocenę stopnia zaawansowania choroby. We wczesnym etapie obraz może pozostawać prawidłowy i celem szybkiego leczenia jest skuteczne wygaszenie stanu zapalnego i zapobieganie powstawaniu typowych geod i nadżerek (ubytki w kości), osteoporozy w okolicy zmienionych zapalnie stawów oraz podwichnięć. Zdjęcia radiologiczne mogą uwidaczniać również zmiany w innych stawach, których zajęcie sugerują objawy kliniczne.
Alternatywną do klasycznych zdjęć radiologicznych metodą jest badanie ultrasonograficzne (USG), które umożliwia uwidocznienie zapalenia toczącego się w stawie nawet na wczesnym etapie choroby.


Dla postawienia ostatecznego rozpoznania reumatoidalnego zapalenia stawów niezbędne jest wystąpienie typowych objawów ze strony stawów. Spełnienie dodatkowych warunków takich jak: podwyższone OB, CRP, obecność RF czy antyCCP lub typowego obrazu radiologicznego zwiększa trafność rozpoznania jednak nie jest koniecznym by występowały wszystkie jednocześnie.

 


 

Dotychczas brak jest przekonujących dowodów naukowych by codzienna dieta mogła mieć istotny wpływ na ryzyko rozwoju reumatoidalnego zapalenia stawów. W nielicznych pracach, które dostępne są w literaturze fachowej postulowany jest między innymi korzystny wpływ kwasów z grupy omega-3, suplementacji witaminy D3 oraz wapnia na wygaszanie stanu zapalnego związanego z toczącym się procesem chorobowym.
Kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 stosowane w odpowiedniej dawce mogą sprzyjać redukcji stanu zapalnego i zmniejszeniu dolegliwości związanych z chorobą. Ich bogatym źródłem są przede wszystkim tłuste ryby morskie, olej lniany, migdały i orzechy włoskie. Pomysł wykorzystania kwasów omega-3 jako preparatów wspomagających leczenie RZS powstał już na początku lat 90tych i od tego czasu przeprowadzono kilka badań oceniających przydatność ich suplementacji. Większość prac wykorzystywała dawkę od 2 do 9g omega-3/d i wykazała pozytywny wpływ suplementacji na redukcję obrzęków stawowych oraz uczucia sztywności porannej.

Oliwa z oliwek natomiast obfituje w kwasy tłuszczowe jednonienasycone, które mają zdolność hamowania produkcji niektórych cytokin prozapalnych wspierając tym samym wygaszanie stanu zapalnego. Kwas gammalinolenowy, obecny w oleju z wiesiołka, również posiada zdolność redukowania stanów zapalnych w zajętych chorobowo stawach, jest jednak niewiele twardych dowodów naukowych popierających tą obserwację.

Do suplementów, których systematyczne przyjmowanie wydaje się być wskazane u chorych na reumatoidalne zapalenie stawów (oraz inne choroby reumatologiczne) należy witamina D. Ułatwia ona aktywację komórek układu immunologicznego (limfocytów T i B) przez co zwiększa jego aktywność i reguluje ją. Relacja między nasileniem objawów RZS a stężeniem wit. D3 w surowicy pozostaje niejasna, jednak pacjenci suplementujący witaminę D3 przez minimum 3 miesiące odczuwają subiektywną redukcję dolegliwości związanych z chorobą. Subiektywna poprawa nie ma jednak bezpośredniego przełożenia na mierzalne parametry aktywności choroby (DAS28, parametry stanu zapalnego, obrzęk stawów) w badaniach randomizowanych, kontrolowanych placebo.
Pacjenci cierpiący na choroby zapalne lub przyjmujący przewlekle leki z grupy glikokortykosteroidów (Encorton, Metypred itd.) są szczególnie narażeni na rozwój osteoporozy; korzystnym jest dla tego systematyczne spożywanie pokarmów bogatych w wapń – głównie nabiał.

Szczególnej uwagi wymaga dieta osób przyjmujących metotreksat, który jest podstawowym lekiem stosowanym w reumatoidalnym zapaleniu stawów. Lek ten przyjmowany jest raz w tygodniu i działa poprzez blokowanie metabolizmu kwasu foliowego. Dzień po przyjęciu metotreksatu zaleca się przyjęcie 5-15 mg kwasu foliowego co odwraca działanie leku. W dniu przyjęcia leku nie należy spożywać dużych ilości produktów bogatych w kwas foliowy ponieważ istotnie osłabia to jego skuteczność!!!!! Do pokarmów od których spożycia należy się powstrzymać należą przede wszystkim orzechy, zielone warzywa takie jak fasolka, brokuły, brukselka, sałata, ponadto kalafior, awokado, papryka oraz buraki. Należy pamiętać również, że metotreksat metabolizowany jest przez wątrobę i z tego powodu nie wolno łączyć go z alkoholem.

Podsumowując korzystny wpływ na przebieg reumatoidalnego zapalenia stawów może mieć:
1. Dieta o ograniczonej zawartości produktów obfitujących w kwasy tłuszczowe nasycone oraz tłuszcze trans,
2. Korzystne jest dodawanie do potraw i surówek oleju lnianego na surowo, aby zwiększyć podaż kwasów tłuszczowych omega-3 oraz przyswajanie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach,
3. Należy wybierać produkty bogate w wapń i witaminę D,
4. W przypadku osób zażywających znaczne ilości niesteroidowych leków przeciwzapalnych istnieje ryzyko rozwoju niedokrwistości, w związku z czym należy pamiętać o zwiększeniu spożycia produktów bogatych w żelazo,
5. Unikać produktów spożywczych, po których chory odczuwa nasilenie dolegliwości.

Niebagatelne znaczenie dla rozwoju reumatoidalnego zapalenia stawów ma bez wątpienia palenie tytoniu. Udowodniono że osób z seropozytywną postacią RZS ryzyko zachorowania oraz nasilenie dolegliwości zależy od czasu trwania i intensywności palenia tytoniu. Palenie zwiększa ryzyko zachorowania 21 razy !!! Modyfikując dotychczasowy styl życia zacznij od redukcji liczby wypalanych papierosów, a następnie rzuć palenie!

Rodzaj udzielanej pomocy psychologicznej zależy od potrzeb Pacjenta i jego Rodziny, dostępności pomocy oraz kompetencji profesjonalisty. Niejednokrotnie w ramach różnych form pomocy stosowane są wybrane techniki oddziaływania psychologicznego, a wśród nich:

– techniki odreagowania napięcia emocjonalnego, np.: rozmowa, relaksacja, wizualizacja,

– techniki oddziaływania na sferę poznawczą- przekazywanie informacji, np.: w ramach wsparcia informacyjnego, edukacji; identyfikowanie automatycznych myśli,

– techniki oddziaływania behawioralnego- uczenie nowych zachowań, np.: korzystanie z ciśnieniomierza, glukometru m.in. w ramach wsparcia instrumentalnego; kształtowanie czy utrwalanie zachowań zdrowotnych np.: związanych z higieną snu, aktywnością fizyczną czy zdrową dietą w ramach treningów behawioralnych.

Oprócz dostępności pomocy psychologicznej bardzo ważna jest jej adekwatność. Nie jest pomocą zarówno jej brak jak i nadmiar. Dlatego tak istotne jest poznanie potrzeb Pacjenta i jego Rodziny, a także zdobycie wiedzy na temat choroby, nadawanego jej znaczenia i przeżyć z nią związanych.

Dlaczego zatem warto korzystać z pomocy psychologicznej?

Sposób myślenia, przeżywania oraz zachowanie mają duże znaczenie na kolejnych etapach radzenia sobie z chorobą przewlekłą. Diagnoza choroby, która jest procesem i często zaskakuje Pacjenta i jego Rodzinę, to zaledwie pierwsza faza choroby somatycznej. Kolejne etapy choroby reumatologicznej to:
– leczenie, którego charakter zależy od specyfiki choroby,

– remisja- okres „wyciszenia” choroby,

– nawrót choroby, często etap, w którym choroba powraca ze zdwojoną siłą.

Na każdym z etapów choroba może być inaczej rozumiana, przeżywana i tym samym osoba chorująca może podejmować inne zachowania. To, jak choroba jest przez osobę chorującą postrzegana, jako co jest traktowana i jakie znaczenie przypisuje jej Pacjent, składa się na tzw. obraz choroby.

Gdy bazuje się na założeniach nurtu poznawczo- behawioralnego, szczególnie istotne wydaje się poznanie owego obrazu choroby, czyli sposobu jej rozumienia, interpretowania, gdyż to ma wpływ na przeżywane emocje oraz podejmowane zachowania.

Dla przykładu: jeśli osoba chorująca interpretuje swoją chorobę na etapie diagnozy jako karę, może w związku z tym przeżywać wstyd i stopniowo wycofywać się z kontaktów z innymi osobami, w relacji z personelem medycznym zaś zachowywać się biernie, nie dopytywać czy nie prosić o pomoc. Inaczej jest, gdy Chory, np.: na etapie leczenia traktuje chorobę jako przeszkodę, np.: w realizacji planów zawodowych. Może wówczas przeżywać silną frustrację, złość i przejawiać objawy zachowań agresywnych o różnym charakterze.

Analizy doniesień badawczych podkreślają znaczenie dobrostanu emocjonalnego na proces zdrowienia. Praca z myślami Pacjenta, uaktualnionymi w związku z chorobą i schematami poznawczymi, może pomóc w identyfikacji i radzeniu sobie z trudnymi i silnymi emocjami, takimi jak lęk, złość, poczucie winy czy krzywdy. Budowanie nadziei, emocjonalnej równowagi sprzyja z kolei adekwatnym zachowaniom i zaangażowaniu w procesie leczenia i rehabilitacji.

Łuszczycowe zapalenie stawów – kto może zachorować, jakie są czynniki ryzyka oraz pierwsze jej objawy.

Obejrzyj film o Łuszczycowym Zapaleniu Stawów (ŁZS) i dowiedz się więcej o tej chorobie.

Ból kręgosłupa? Kto go nie zna? Czasami znaczy on jednak dużo więcej niż zwykłe przeciążenie mięśni i stawów. Zobacz co może wiązać się z zapalnym bólem kręgosłupa i kiedy warto zgłosić się do reumatologa.

Obejrzyj film o  Zesztywniającym Zapaleniu Stawów Kręgosłupa (ZZSK)  i dowiedz się więcej o tej chorobie.

Dna moczanowa – wiesz jak jak ją rozpoznać? Wiesz jak powstaje? Wiesz co wywołuje napady? Jeśli nie – obejrzyj nasze filmy i dowiedz się więcej o tej chorobie.

„Choroba Królów” czyli dna moczanowa jest jedną z niewielu chorób reumatycznych, w których podstawą leczenia jest prawidłowa, zrównoważona dieta. W wielu przypadkach jej zachowanie może całkowicie uchronić chorego przed kolejnymi napadami zapalenia stawów bez konieczności stosowania dodatkowej farmakoterapii. Dlatego przygotowaliśmy dla Państwa 5 prostych zasad prawidłowego żywienia dla osób chorujących lub należących do grupy wysokiego ryzyka.

Obejrzyj film o Prawidłowa dieta w dnie moczanowej i dowiedz się więcej o żywieniu w tej chorobie.

 

Idiopatyczne miopatie zapalne (IMZ) należą do heterogennej grupy zapaleń tkanki łącznej, których częstość w populacji ogólnej szacuje się na 17/100tys. Głównym objawem zapaleń mięśni jest ich narastające osłabienie oraz bolesność

Obejrzyj film o autoimmunologicznym zapaleniu mięśni i dowiedz się więcej o tej chorobie.

Osteoporoza (inaczej: zrzeszotnienie kości) najczęściej dotyczy kobiet w wieku pomenopauzalnym. Prowadzi do ubytku masy i osłabienia kości, a w konsekwencji do zwiększenia ich łamliwości. To właśnie patologiczne złamania są powodem, dla którego istotne jest jak najwcześniejsze wykrycie osteoporozy i włączenie leczenia, najlepiej u specjalisty reumatologa.

Obejrzyj film o  osteoporozie i dowiedz się więcej o tej chorobie.

Kapilaroskopia to nieinwazyjna i 100% bezpieczna metoda uwidocznienia najcieńszych naczyń organizmu – kapilar, od których wzięła swoją nazwę. Badanie przydatne jest w diagnostyce chorób tkanki łącznej, najważniejszą rolę odgrywa w przypadku twardziny układowej, gdzie jej nieprawidłowy wynik stanowi jedno z kryteriów rozpoznania. Doskonale sprawdza się również w monitorowaniu chorób z tej grupy oraz stanowi bezcenne źródło informacji pozwalające na rozróżnienie wczesnych objawów choroby od zjawisk, które z dużym prawdopodobieństwem nie niosą za sobą zagrożenia.

Obejrzyj film o  Kapilaroskopia – nieinwazyjne badanie naczyń włosowatych i dowiedz się więcej o tym badaniu.

Lider projektu

Partnerzy projektu

x
Klinika Reumatologii UM